HET DORP HALL
maakt onderdeel uit van de Gelderse gemeente Brummen; er wonen circa 850 inwoners. Het dorp ligt op geringe afstand van de grotere kern Eerbeek.
Het fietspad Het Hallsepad, loopt door een schitterend gebied en vormt een verbinding met het dorp Brummen. De Dorpsstraat en Hallseweg vormen het hart van Hall.
Aan deze wegen liggen onder andere de monumentale Hervormde Kerk met de bijbehorende begraafplaats, het verenigingsgebouw De Wheme, openbare basisschool Vossestaart en de sportvelden van de plaatselijke voetbalvereniging SHE.

CORNELIS JOHANNES VAN DOORN
In 1837 is Cornelis Johannes van Doorn in Hall geboren. Hij heeft als waterbouwkundig ingenieur in de omgeving van de Japanse stad Koriyama belangrijke waterbouwkundige werken uitgevoerd. Koriyama ligt ongeveer 250 kilometer ten noorden van de Japanse hoofdstad Tokio. De contacten tussen Brummen en het bijna 350.000 inwoners tellende Koriyama zijn voortgekomen uit deze historische band.
Vanuit het Inawashiro-meer werd een ruim 40 kilometer lange waterweg aangelegd. Hierdoor kon het droge gebied in en om Koriyama (dat honderd jaar geleden slechts enkele duizenden inwoners telde) van water worden voorzien en tot bloei komen. In de buurt van het Inawashiro-meer staat een groot standbeeld van ir. Cornelis Johannes van Doorn.

UITWISSELINGEN
Jaarlijks komen delegaties (o.a. jongerenorganisatie en plaatselijke boerinnenorganisatie) vanuit Japan op bezoek in Brummen. Uitwisselingsbezoeken vanuit Brummen naar Koriyama vinden wat minder vaak plaats.
In oktober 1998 werd in Hall in het plantsoen op de hoek Hallseweg - Domineeskamp een Japanse kers (Somei Yoshina) geplant ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van de samenwerkingsovereenkomst. Eind 2001 werd in het centrum van Hall in de buurt van de kerk een herdenkingsteken onthuld. Dat herdenkingsteken symboliseert de banden van het dorp Hall en Van Doorn enerzijds en de betrekkingen tussen Brummen en Koriyama anderzijds.

HET LEUSVELD
In het kort informatie over Het Leusveld:
Vrij wandelen op wegen en paden
Excursies af te spreken via telefoon (035) 6559911 (Natuurmonumenten)
Fietspaden aanwezig
Ruiterpad aanwezig; ruiterbewijs vereist
Honden aan de lijn

Landgoed het Leusveld van Natuurmonumenten, dat deel uit maakt van de landgoederenzône ten westen van de IJssel, ligt op een zandrug tussen de Rhienderense beek en de Oekense beek, tussen de dorpen Brummen en Hall.
Het Leusveld is een landgoed van 175 hectare in de Zuidelijke IJsselvallei. Het bestaat uit loof- en naaldbos, hakhout, akkers en weiland. Het bos rond het jacht-/landhuis Het Leusveld heeft een parkachtig karakter met fraaie lanen, oude eiken, platanen, beuken en groepjes conifeer en rododendron. Het landhuis zelf dateert uit 1911.

De natuurwaarden van deze streek worden vooral bepaald door de vele beken en het schone kwelwater. Op het Leusveld zijn vochtige plekken als het Turfven, De Slangewal en enkele kleinere poelen te vinden. De poelen zijn onlangs uitgebaggerd en schoongemaakt om een beter leefklimaat te creëren voor de specifieke planten en dieren die hier thuishoren, zoals kamsalamander, knoflookpad en ringslang. Door de afwisseling in vochtigheid en voedselrijkdom van de bodem heeft het Leusveld ook veel variatie in vegetatie. Vooral de schrale graslanden en de kwelvegetaties zijn bijzonder. In de bossen vindt men een rijke ondergroei van o.a. bosviooltjes, dalkruid en gevlekte orchis. Door de variatie vinden ook veel dieren hier een plekje van hun gading; dodaars en groene specht broeden er zelfs. Van de zoogdieren komen onder andere vos, das, ree en bunzing voor. Op dit mooie en bezienswaardige landgoed is het heerlijk rustig wandelen en fietsen.

DASSENBURCHTEN
Het bos is deels op rabatten aangeplant. Dit zijn opgehoogde stukken grond (5 meter breed) tussen ontwateringsgreppels; de bodem werd zo droog genoeg om bomen te laten groeien. \deze rabatten zijn hier en daar nog aanwezig; hieraan is nog te zien dat het hier vroeger veel natter was.
De ondergroei in het bos is bijzonder rijk. Met name in het voorjaar kunt u gevlekte orchis, bosviooltje, bosanemoon en speenkruid ontdekken. Verder groeit er dubbelloof, salomonszegel, bosklaverzuring en dalkruid. In het bos broeden uilen, roofvogels en drie soorten spechten, en in de weilanden broedt de zeldzame kwartelkoning.
Zoogdieren die er voorkomen zijn onder andere ree, boommarter, bunzing en verschillende soorten vleermuizen. In het gebied bevinden zich twee dassenburchten, waarvan één de grootste is in de regio. Ook vanwege de amfibieën en reptielen is het Leusveld bijzonder. Er komen elf soorten voor, waaronder kamsalamander, knoflookpad, poelkikker, hazelworm, ringslang en adder (zie fotoblokje op deze pagina).

VERBINDINGSZONES
Het Leusveld is een van de landgoederen op de overgang van de zandgronden op de Veluwe naar de rivierkleigronden langs de IJssel.
Landschappelijk is dit kleinschalige gebied van grote betekenis door de afwisseling van gevarieerde bossen, cultuurgronden en beken. Het kwelwater uit het veel hogere Veluwe-massief dat hier weer boven komt, maakt de natuur ter plaatse bijzonder.
Omdat het Leusveld dreigde te verdrogen, streeft Natuurmonumenten naar het zo lang mogelijk vasthouden van het kalkrijke kwelwater. Daarmee wordt weer aan de voorwaarden voldaan voor het ontwikkelen van een bijzondere vegetatie. Daarnaast werkt Natuurmonumenten aan ontwikkeling van verbindingszones tussen de verschillende natuurgebieden onderling en met de Veluwe en de IJssel. De (meestal gekanaliseerde) beken vormen belangrijke verbindingszones van de Veluwe naar de IJssel.

Fiets of wandel eens van Hall naar Brummen (NS-station). Gebruik hiervoor het Hallse Pad, een prachtig, verhard fietspad, dwars door de natuur. Het is zo'n 20 minuten fietsen.

JACHTHUIS
Het jacht-/landhuis en bijbehorend koetshuis dateren uit het begin van de vorige eeuw (1911). Het huis is indertijd als jachthuis gebouwd. Beide huizen zijn bewoond en niet toegankelijk voor het publiek. De hoofdingang van het Leusveld is gelegen aan de Rhienderensestraat te Brummen, tussen Rhienderen en Eerbeek.
Vanaf NS-station Brummen is het ca. 20 minuten fietsen naar het natuurgebied.

KORTE HISTORIE VAN JACHTHUIS HET LEUSVELD
Het huis Het Leusveld werd gebouwd in 1911 naar een ontwerp van architect Heuvelink als jachthuis voor de Twentse textielbaron Nairac. Het huis werd door hem niet bewoond, doch alleen als logies voor zijn gasten gebruikt bij jachtpartijen, zo'n drie weken per jaar. Oorspronkelijk is ook het bos voor de jacht aangelegd. U kunt dat terugzien in de aanleg: een afwisseling van weilanden en bosjes die vooral voor reeën erg aantrekkelijk is. Sinds Natuurmonumenten het landgoed beheert, is de jacht tot het minimum teruggebracht. Het is de bedoeling om de directe omgeving van het landhuis over enkele jaren op te knappen, zodat het cultuurhistorische karakter behouden blijft. De rest van het gebied mag zich meer natuurlijk ontwikkelen.

Voor 1911 stond er op de plaats waar nu het Jachthuis staat, alleen een boerderij, die met 63 hectare grond in 1904 door dr. J.W.C. Goethart verkocht was aan de eerder genoemde textielbaron Nairac.
In nog oudere archiefstukken vinden we als eigenaar jonkheer J.W.C. van Vrijberghe (eveneens eigenaar van de Koppelenburg), die het bezit in 1876 aan Goethart verkocht. In het bordes van het Jachthuis zijn de familiewapens van de families Nairac en zijn echtgenote Van Borssele aangebracht.

In 1921 kwamen zowel jachthuis als de uitgestrekte terreinen eromheen in handen van de bosbouwer G.E. Beker, wiens familie er woonde tot 1962. Reeds in 1956 werd het landgoed aangekocht door de levensverzekering RVS. Het in verval geraakte huis ging betere tijden tegemoet toen het gehele landgoed, met overheidssteun, in 1971 werd aangekocht door de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten.

Het thans 175 hectare grote landgoed is gedeeltelijk natuurreservaat; een terrein met ongekende rijke fauna en flora!
Het jachthuis zelf werd in 1973 verpacht aan de kunstschilder Henk Peeters, die het heeft gerestaureerd. Mede ten behoeve van alle buurtbewoners en passanten draait hij eens per zes dagen de oude klok op. Overal op het landgoed kunt u ieder uur de klok van het landhuis horen luiden.

BED AND BREAKFAST
Thans wordt in het jachthuis door de familie Peeters-Nienhuis mogelijkheden geboden voor Bed & Breakfast.

Voor inlichtingen en/of reserveringen:
Telefoon: 0575 - 56 21 07
of hun website (klik hier).

Hierboven ziet u afgebeeld: de kamsalamander, hazelworm, poelkikker (mannelijk en vrouwelijk) en de adder.
Klik op de kleine foto's voor een vergroting

De vaak panische angst van de mens voor slangen heeft al vele ringslangen het leven gekost. In tegenstelling tot b.v. de bijna even grote maar nog veel zeldzamere adder is de ringslang VOLSTREKT NIET GEVAARLIJK. De ringslang is niet giftig en voedt zich vooral met amfibieën zoals kikkers en kleine zoogdieren.

Ter verdediging heeft de ringslang een goede truc, namelijk schijndood wat betekent dat de slang zich dood houdt. Het dier rolt zich dan op de rugzijde en dat is iets wat levende slangen nooit doen. De slang beweegt niet en kan zelfs een walgelijke 'lijkenlucht' afscheiden uit speciale klieren bij de anus waardoor de show nog overtuigender wordt. Veel vijanden van de ringslang eten alleen levende slangen en geen dode exemplaren en druipen alsnog af. Bij aanraking echter veert de slang plotseling op, om een schrikeffect te veroorzaken waarna het dier ervandoor gaat. Vijanden zijn onder andere roofvogels en marterachtigen.
Bron: Wikipedia

HOE BEREIKT U HET LEUSVELD
Openbaar vervoer
Er rijdt geen bus over de Rhienderensestraat. Er is een NS-station in Brummen: afstand naar hoofdingang plm. 4 km.
Met de auto
De hoofdingang van het Leusveld is gelegen aan de Rhienderensestraat nr. 22 en 24 te Hall, tussen Rhienderen (wijk van Brummen) en Eerbeek. Parkeren bij de ingang van het natuurgebied (bij het Jachthuis).
Wandelen: beste bezoektijd
Gedurende het hele jaar is het Leusveld een aantrekkelijk wandelgebied, maar vooral in het voorjaar door de bloeiende planten en de zingende broedvogels. In het najaar zijn de herfstkleuren fraai en valt de variatie in boomsoorten op. Fietsen
Er loopt een doorgaand fietspad door het natuurgebied. Het loopt via een oud kerkenpad naar het kerkje van Hall.

VERDERE INLICHTINGEN
VVV Apeldoorn
Deventerstraat 18
7311 LS Apeldoorn
tel. 055 - 5260200
of KLIK HIER voor hun website.

Bron: o.a. website Natuurmonumenten

DE KERK van HALL
Het kleine dorp Hall heeft een monumentale kerk uit de 14e eeuw en bezit uitbundige gewelfschilderingen uit de 16e eeuw. Op de triomfboog zijn de blazoenen van zes Gelderse en Duitse adelijke geslachten geschilderd. In het koor bevinden zich op de wanden drie oude fresco’s uit de 15e eeuw. Tevens zijn er in het koor sporen te zien van een sacramentshuisje en een hagioscoop. De kerk van Hall is gebouwd in laat-gotische stijl. In het midden van de 16de eeuw werd de kerk uitgebreid met een zijbeuk aan de noordzijde. Het is niet de oorspronkelijke kerk van Hall: onder de vloer bevinden zich fundamenten van een vroegere Romaanse kerk uit de 11de eeuw. De kerk is gewijd aan Ludgerus, de eerste bisschop van Munster, die in de omgeving van Hall het evangelie predikte.

Veel van de geschiedenis van de Hallse kerk is onzeker. Voor het jaar 1650 heeft namelijk een grote brand het dorp getroffen, waarbij ook de pastorie met de daarin aanwezige archieven in de vlammen opging. Wel staat vast dat de kerk na de Reformatie door de Marke werd bestuurd. Tot aan 1811, toen moest als gevolg van het Koninklijk Besluit van 2 augustus 1808 de kerk en kerkgoederen overgedragen worden aan de Hervormde Gemeente.

Bij binnenkomst vallen direct de geschilderde gewelven op. Deze schilderingen dateren uit 1515 en stellen in het midden de vier evangelisten met hun symbolen voor. Daaromheen toortsvormige bloemtakken met levensechte vogelfiguren. De oudste schilderingen bevinden zich in de muren van het koor tussen de ramen. Deze fresco's geven van links naar rechts te zien: een afbeelding van Ludgerus met staf en mijter; een gelaatloze gestalte die een wereldbol vasthoudt; de Heer der wereld; een madonna met kind.
Het meubilair in de kerk - halfronde oplopende banken, geschaard rond de kansel - is van 1844 en komt als zodanig alleen in Gelderland voor.

OUDE GRAFZERKEN
In het koor liggen vier grafzerken. Twee zandstenen zerken van priesters van voor de Reformatie: één is van pastoor Johannes van Lennep uit 1523, de andere steen is bijna onleesbaar en vermeldt voor het overige dat er in 1820 onder deze zerk nog een priester uit Brummen (V.d. Boogaerd) begraven ligt.
De twee hardstenen zerken dateren uit de tijden van de Reformatie. De ene vermeldt de namen van de predikant Wilhelmus Aa van Adena, zijn huisvrouw Clara Scoonmans van Muhlhausen en hun zoon (Henricus?) van Adena. De andere zerk is van de familie ds. Van der Hoeven en Verwey Stolberg.
Bij de restauratie van de kerk in 1981 vond men een holte onder het koor. Deze kuil was gevuld met zand en enige schedels.

HET OUDE KERKHOF
Aan de zuidzijde van kerk ligt het oude kerkhof. Hier liggen nog een aantal zerken. De meesten daarvan dateren uit de 18de en 19de eeuw en behoren toe aan enkele vooraanstaande families. Ook ligt er een zerk van een schoolmeester. De meeste zerken zijn echter verdwenen (wellicht onder het gras).
Aan de zuidzijde van de kerk bevindt tegen de kerk een grafkelder.

Bron: De kerk van Hall, Uitgave Hervormde Kerk van Hall en Voorstonden.

Lokatie: Dorpsstraat, Hall

De Hallse kerk is van 6 juni t/m 12 september elke woensdagochtend van 10.00-12.00 uur vrij toegankelijk.
Meer informatie over de Hallse kerk:
Telefoon (0313) 65 39 68